Namens de Werkgroep Kerk en Jodendom van het Aartsbisdom Utrecht waren mgr. Woorts, pastoor Boogers en pastoor Ambting op vrijdag 23 januari te gast in de synagoge van Haaksbergen. Ook pastoor Kuipers van de parochie St. Franciscus van Assisië (waartoe Haaksbergen behoort) nam deel. Namens het bestuur van de synagoge (Liberaal Joodse Gemeente Twente) werd het gezelschap welkom geheten door dhr. Bert Oude Engberink, die later op de avond ook het synagogale gebed zou leiden.

Pastoor Ambting: “Het welkom was hartelijk en informeel, eigenlijk gewoon heel Twents. In zijn welkomstwoord zei dhr. Oude Engberink het jammer te vinden dat kardinaal Eijk door ziekte niet aanwezig kon zijn, maar dat de gemeenschap de delegatie van het aartsbisdom onder leiding van mgr. Woorts van harte welkom heet. Ik moest glimlachen toen ik tijdens het openingswoord voor het eerst in mijn leven een jood over God hoorde spreken als Onze Lieve Heer. Uit een gesprek dat ik na de dienst met hem had, bleek dat de voorzitter, geboren uit een Joodse moeder en praktiserend Jood, een katholieke vader had. Hij is dus vertrouwd met beide tradities.”
Het is inmiddels een traditie dat de delegatie van het aartsbisdom een Tiengebodenplant meebrengt bij een bezoek aan een synagoge. Ook nu overhandigde mgr. Woorts zo’n plant aan de voorzitter van de synagoge. Mgr. Woorts gaf aan dat deze het beste floreert dichtbij een raam dat gericht is op het Oosten, de richting die in beide geloofstradities belangrijk is.

In de synagogale dienst werden psalmen gezongen en werd de sjabbat begroet. In het ‘kabbalat sjabbat’ werd de sjabbat verwelkomd als een bruid: “Ga mijn geliefde, de bruid tegemoet; laat ons de bruid ontvangen.” Terwijl deze verwelkoming uitgezongen werd, draaide de gemeenschap richting de entree om de komende sjabbat ritueel welkom te heten. Bij het begin van de zevende dag werd deze dag bezongen om zijn heiligheid.
Aan het einde van de dienst werd gebeden voor de tijdens de Shoah omgekomen Joden van Brno en Pilsen. De synagoge van Haaksbergen mocht na de Tweede Wereldoorlog de meer dan 200 jaar oude gerestaureerde Tora rollen van de verdwenen gemeenschappen uit deze plaatsen ontvangen. De rollen werden aan het eind van de oorlog gevonden door de Russen in een Duits depot voor Joodse ritualia en zijn uiteindelijk via Engeland in Haaksbergen terechtgekomen.

In hun toespraken refereerden zowel mgr. Woorts als dhr. Oude Engberink aan paus Johannes XXIII en het Tweede Vaticaans Concilie, waar de katholieke kijk op het Jodendom veranderde en een nieuwe tijd ingeluid werd.
Mgr. Woorts: “In de afgelopen 60 jaar is er zeer veel gedaan om meer en meer een band van vertrouwen op te bouwen, niet zelden leidend tot een zegenrijke vriendschap; dat is zonder meer ook mijn persoonlijke ervaring. Paus Johannes XXIII zette in 1960 daarvoor een belangrijke toon door een Joodse delegatie te begroeten met de woorden: ‘Ik ben Jozef, uw broeder’, daarmee ook verwijzend naar zijn tweede naam Giuseppe, Jozef.”
Dit bezoek aan de synagoge van Haaksbergen stond ook in het teken van de versterking van de onderlinge banden, benadrukte mgr. Woorts. “En juist in deze onrustige en zorgelijke tijden waarin onze wereld zich bevindt, en waarin mensen en groepen zo vaak tegenover elkaar staan en waarin ook antisemitische geluiden klinken, is de verbinding met elkaar des te belangrijker.”
Daarbij willen wij als katholieke christenen leren van u, zo zei mgr. Woorts. “Ja, dat willen wij omdat wij immers uit het Jodendom voortkomen, wij onszelf niet zouden kunnen kennen als wij onze Joodse wortels niet kennen en erkennen. Ja, Jezus, die wij als de Christus belijden, Zijn moeder Maria, Zijn apostelen, zij waren in dit aardse leven voluit Jood en leefden geheel volgens de Joodse Wet. De Nederlandse bisschoppen en hun medewerkers hebben daar middels brieven, catechese en verkondiging geregeld op gewezen.” Maar er is nog een tweede les: “Enkele jaren geleden zei een rabbijn tegen mij: Jullie gaan steeds meer meemaken wat wij al eeuwenlang meemaken: dat we een minderheid zijn. Die woorden gaan nog wel eens door mijn hoofd. Ja, van een grote volkskerk als wij katholieken in ons land waren, worden we steeds kleiner in aantal, zullen we – zoals u al lang doet – steeds vaker afstanden moeten overbruggen om ons geloof, onze tradities en onze gemeenschappen te versterken, om onze eigen identiteit telkens weer te vieren en verdiepen.”

In zijn derasja (predicatie) stelde dhr. Oude Engberink dat “ontmoeten pas mogelijk is wanneer de een tot de ander komt, tot men elkaar opzoekt, men leert wat de ander beweegt en openstaat voor elkaars ervaringen.” Hij verwees naar de toenadering die sinds paus Johannes XXIII op gang kwam: het door hem bijeengeroepen Tweede Vaticaans Concilie had als een van de opdrachten meegekregen te werken aan een nieuwe visie op andere religies, waaronder het Jodendom, aldus Oude Engberink. Dat resulteerde in de verklaring ‘Nostra aetate’, “sinds de uitgifte van die encycliek is er veel gebeurd in de uitwisseling tussen de R.-K. Kerk en het Jodendom.”
Oude Engberink: “Ontmoeten – elkaar leren kennen, elkaars beweegredenen ontdekken, begrijpen welk plezier en welke steun religie en de bijhorende tradities en rituelen ons bieden. De ontmoeting is niet bedoeld om elkaar te overtuigen van het eigen gelijk, maar om te ervaren hoe God in mensen werkt en hoe wij allen – ieder uniek mens op diens eigen wijze – zo verschillend die Ene eren. Leren hoe onze religie ons op weg helpt, zorg te dragen voor de mensen en de wereld om ons heen. Als christelijke en Joodse nazaten van Awraham en Sara, waarbij onze beide werelden geworteld zijn in het ooit verwoeste Tempeljodendom.”
Hij wees erop dat christenen en Joden, en alle mensen van goede wil, eraan zijn gebonden het op te nemen voor hen die verdrukt worden, die in armoede leven, die geknecht worden en die basisvoorzieningen zoals voeding, medische zorg en onderwijs ontberen, terwijl die wel aanwezig zijn. En hij wees erop dat “Joden en ook vele, vele, vele christenen van allerlei denominaties worden bedreigd en leven in gevaarlijke omstandigheden.” Daarvan is het vrije Westen zich absoluut niet bewust of het negeert deze bevindingen uit pure desinteresse, zo zei hij. “Lezen wij niet samen uit het Bijbelboek Tsefania (Sefanja) 3,9 het visioen, dat alle volkeren de Eeuwige eenmaal eenstemmig zullen aanroepen en ‘Hem dienen, schouder aan schouder’.”
Oude Engberink: “Uw bezoek aan, deze ontmoeting met, onze kleine Liberaal Joodse Gemeente Twente, in dat verafgelegen plaatsje Haaksbergen, is meer dan een prachtige bijeenkomst van deze dertig mensen. Het is een teken dat we elkaar niet alleen zien, maar ook met een goed gevoel in elkaars ogen kunnen kijken en hoe klein ook – bouwen aan een betere wereld.”

Klik hier voor de toespraak van mgr. Woorts