Op donderdag 8 mei 2025 werd Robert Francis kardinaal Prevost door de kardinalen in het conclaaf gekozen tot paus. Hij koos de naam Leo XIV en plaatste zichzelf daarmee in de lijn van paus Leo XIII (1810-1903) met diens aandacht voor de menselijke waardigheid. Deze paus schreef in 1891 de beroemde encycliek ‘Rerum Novarum’, waarin hij inging op de problemen van de industriële revolutie: armoede, arbeidersrechten, uitbuiting en de opkomst van kapitalisme en socialisme.

In onze tijd zijn er nieuwe sociale vraagstukken, zei paus Leo XIV kort na zijn verkiezing. Onder meer de steeds groter wordende rol van artificiële intelligentie, AI. Volgens de paus brengt AI “uitdagingen met zich mee voor de verdediging van de menselijke waardigheid, rechtvaardigheid en arbeid.”

Vrede zij u
In het eerste jaar van zijn pontificaat heeft paus Leo vaak het belang van vrede benadrukt. Op de avond van zijn pauskeuze groette hij de menigte vanaf het balkon van de Sint-Pieter met de woorden “Vrede zij u!” Het zijn de woorden van de verrezen Heer. In het Evangelie van Johannes (hoofdstuk 20) wordt verteld dat Jezus – gekruisigd, gestorven en verrezen – op Pasen bij zijn leerlingen kwam. De apostelen hielden zich verborgen met de deuren dicht, omdat zij bang waren. De verrezen Heer zegt hen: “Vrede zij u.”

De vrede van de verrezen Christus is “een ontwapende en ontwapenende, nederige en volhardende vrede,” zei paus Leo in zijn boodschap voor Wereldvrededag (1 januari 2026). “Zoals op de avond van Pasen Jezus binnenkwam op de plaats waar zich de leerlingen angstig en moedeloos bevonden, zo blijft de vrede van de verrezen Christus door deuren en barrières heen gaan met de stemmen en de gezichten van zijn getuigen. Het is de gave die het toestaat het goede niet te vergeten, te erkennen dat het overwint, hiervoor samen en nog steeds te kiezen.”

Vrede kan daarbij niet los worden gezien van gerechtigheid. De profeet Jesaja (32,17) zegt dat vrede een vrucht is van gerechtigheid. In de brief van Jacobus (3, 18) staat dat gerechtigheid een vrucht is van vrede. Bij zijn recente reis naar Afrika (13-23 april) vroeg de paus daarom steeds opnieuw aandacht voor sociale problemen en moderne vraagstukken, en steeds weer benadrukte hij het belang van rechtvaardigheid, vrede en dialoog.

Eenheid en gemeenschap
“Waar ongerechtigheid is, kan geen vrede zijn en waar onvrede is, krijgt gerechtigheid geen kans,” schreven ook de Nederlandse bisschoppen in hun brief ‘Vrede en Gerechtigheid. Houvast in veranderende tijden’ (15 april 2026). Bisschop Van den Hende, voorzitter van de Nederlandse Bisschoppenconferentie, zegt in een korte reactie bij gelegenheid van één jaar pontificaat van de paus: “Hij koos als zijn motto woorden van de heilige bisschop Augustinus, namelijk: ‘in Illo uno unum’ (in de Ene zijn wij één). De paus wil voortdurend eenheid en gemeenschap bevorderen die geworteld zijn in Christus en zijn Evangelie. Het pleidooi van paus Leo en zijn gebed om vrede liggen in het verlengde hiervan.”

‘Ik heb u liefgehad’
Van paus Leo verscheen in het eerste jaar van zijn pontificaat op 9 oktober 2025 de apostolische exhortatie ‘Dilexi te’ (‘Ik heb u liefgehad’). Paus Leo zegt hierin: “Als we nadenken over de liefde van Christus, worden ook wij geïnspireerd om meer aandacht te hebben voor het lijden en de noden van anderen, en worden we gesterkt in onze inspanningen om deel te nemen aan zijn bevrijdingswerk als instrumenten voor de verspreiding van zijn liefde.”

De exhortatie sluit af met een oproep. De lezer wordt uitgenodigd om de titel ter harte te nemen: “Door uw werk, uw inspanningen om onrechtvaardige sociale structuren te veranderen of uw eenvoudige, oprechte gebaar van nabijheid en steun, zullen de armen zich realiseren dat Jezus’ woorden persoonlijk tot ieder van hen gericht zijn: ‘Ik heb u liefgehad’.”

Paus Leo XIV is de 267ste opvolger van de apostel Petrus.

Kijk ook deze video van Vatican Media bij gelegenheid van één jaar paus Leo XIV:

Foto en video: Vatican Media